ტოქსიკოზი ორსულობისას: როგორ შევამსუბუქოთ გულისრევა
გულისრევა, განსაკუთრებით დილით, ორსულობის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი თანმხლები მდგომარეობაა. მას ყოველდღიურად ტოქსიკოზს ვუწოდებთ, ექიმები კი „ორსულობის გულისრევასა და ღებინებას“. ზოგ ქალს ის თითქმის არ აწუხებს, ზოგისთვის კი პირველი ტრიმესტრის ყველაზე რთულ ნაწილად იქცევა. კარგი ამბავი ის არის, რომ უმეტეს შემთხვევაში ტოქსიკოზი დროებითია და მისი შემსუბუქება ყოველდღიური ჩვევების მცირე ცვლილებითაც შეიძლება.
ქვემოთ განვიხილავთ, როდის იწყება და როდის მთავრდება ტოქსიკოზი, რა ეხმარება მის შემსუბუქებას და რა ნიშნების დროს უნდა მიმართოთ ექიმს დაუყოვნებლივ.
რა არის ტოქსიკოზი და რატომ ვითარდება
ადრეული ტოქსიკოზი ორსულობის დასაწყისში ორგანიზმში მიმდინარე დიდ ჰორმონულ ცვლილებებს უკავშირდება. ამ პერიოდში სწრაფად იზრდება ორსულობის ჰორმონის (ქორიონული გონადოტროპინის, hCG) და ესტროგენის დონე, რაც გავლენას ახდენს კუჭის მოძრაობასა და ყნოსვის მგრძნობელობაზე. ამიტომ ხშირად მძაფრდება რეაქცია სუნებზე და ის საკვებიც კი შეიძლება მიუღებელი გახდეს, რომელიც ადრე გიყვარდათ.
ტოქსიკოზის სიმძიმეზე გავლენას ახდენს ისეთი ფაქტორები, როგორიცაა დაღლილობა, სტრესი, ძილის ნაკლებობა და კვების რეჟიმი. ამიტომ ცხოვრების წესის დალაგება ხშირად შესამჩნევ შვებას იძლევა.
როდის იწყება და როდის მთავრდება
- დაწყება: ზოგ ქალთან ნიშნები უკვე 4–6 კვირიდან ჩნდება, თუმცა ყველაზე ხშირად 6–8 კვირაზე იწყება.
- პიკი: სიმპტომები ჩვეულებრივ 8–10 კვირის ფარგლებში ყველაზე ძლიერია.
- დასრულება: უმეტესობასთან ტოქსიკოზი 12–14 კვირისთვის მნიშვნელოვნად სუსტდება, ზოგჯერ კი 16 კვირამდე გრძელდება.
გულისრევას ხშირად ახლავს ძილიანობა, განწყობის სწრაფი ცვლა და გარკვეული სუნების მიმართ მომატებული მგრძნობელობა. „დილის გულისრევა“ ყოველთვის დილით არ ჩნდება: ის დღის ნებისმიერ დროს შეიძლება შეგაწუხოთ.
ტოქსიკოზის არარსებობა პრობლემის ნიშანი არ არის. ბევრ ქალს ორსულობა გულისრევის გარეშე მიმდინარეობს და ეს სრულიად ნორმალურია.
როგორ შევამსუბუქოთ გულისრევა: ყოველდღიური რჩევები
კვების რეჟიმი
- ჭამეთ ხშირად და მცირე ულუფებით. ცარიელი კუჭი გულისრევას აძლიერებს, ამიტომ ჯობია დღეში 5–6-ჯერ მიიღოთ საკვები მცირე რაოდენობით.
- დილით, საწოლიდან ადგომამდე მიირთვით რამდენიმე უმარილო კრეკერი ან ხრაშუნა პური. ამისთვის ღამით საწოლთან დადეთ.
- აირჩიეთ მსუბუქი, ნაკლებად ცხიმიანი საკვები. ცხიმიანი კერძი კუჭში დიდხანს რჩება, ცხარე კი გულისრევას აძლიერებს.
- ზოგს მარილიანი და მჟავე გემო ეხმარება: ციტრუსები, ლიმონიანი წყალი, მომჟავო ხილი.
- სითხე და მყარი საკვები ერთმანეთს ნუ შეურევთ. დალიეთ ჭამიდან 15–20 წუთის შემდეგ ან ჭამამდე ცოტა ხნით ადრე.
- ჭამის შემდეგ ნუ დაწვებით მაშინვე. ეს ზრდის გულისრევისა და გულძმარვის ალბათობას.
რომელი საკვები და სასმელი ჯობია ორსულობისას საერთოდ ავარიდოთ, დეტალურად წაიკითხავთ ჩვენს სტატიაში: რა არ უნდა ჭამოს ორსულმა.
სითხე
ღებინების დროს ორგანიზმი სითხეს სწრაფად კარგავს, ამიტომ წყლის საკმარისი რაოდენობით მიღება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. დალიეთ ხშირად, მცირე ყლუპებით. წყლის გარდა შეგიძლიათ მიირთვათ:
- პიტნის ან ჯანჯაფილის (იმბირის) სუსტი ჩაი;
- თბილი წყალი ლიმონით ან ცოტა თაფლით;
- ხილის ან კენკრის კომპოტი შაქრის გარეშე;
- ასკილის ნაყენი.
თუ ჩვეულებრივი წყალი გულისრევას იწვევს, სცადეთ ცივი ან, პირიქით, თბილი წყალი, ან წყალი ლიმონის ნაჭრით.
სუნები და გარემო
- ხშირად განიავეთ ოთახი, განსაკუთრებით სამზარეულო საჭმლის მომზადების დროს.
- მოერიდეთ მძაფრ სუნამოებს, სიგარეტის კვამლს და სხვა ძლიერ სუნებს, რომლებიც გულისრევას იწვევს.
- თან იქონიეთ პიტნის კანფეტი ან საღეჭი რეზინი: პიტნის გემო ზოგ ქალს გულისრევის შეკავებაში ეხმარება.
დასვენება და მოძრაობა
დაღლილობა ტოქსიკოზს აძლიერებს. შეეცადეთ, ღამით საკმარისად გამოიძინოთ, ხოლო შესაძლებლობის შემთხვევაში დღისითაც დაისვენოთ. ყოველდღიური სეირნობა სუფთა ჰაერზე და ზომიერი ფიზიკური აქტივობა ხშირად აუმჯობესებს საერთო მდგომარეობას. რომელი აქტივობაა უსაფრთხო თითოეულ ტრიმესტრში, იხილეთ სტატიაში სპორტი ორსულობისას.
ასევე მნიშვნელოვანია სტრესის შემცირება: მშვიდი რეჟიმი, ახლობლების მხარდაჭერა და საკუთარი თავისთვის დროის გამონახვა.
კბილების მოვლა
ღებინების შემდეგ კბილებს მაშინვე ნუ გაიხეხავთ: ჯერ პირი წყლით გამოივლეთ, ხოლო გახეხვამდე დაახლოებით 30 წუთი დაიცადეთ, რომ მჟავამ კბილის მინანქარი არ დააზიანოს. თუ კბილის ჯაგრისი თავად იწვევს გულისრევას, გამოიყენეთ პატარა თავიანი ჯაგრისი და ნაკლებად მძაფრი გემოს პასტა.
ჯანჯაფილი (იმბირი) და ვიტამინი B6
ჯანჯაფილი ტოქსიკოზის შემსუბუქების ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ბუნებრივი საშუალებაა. ის შეიცავს გინგეროლებს, ნივთიერებებს, რომლებიც ჯანჯაფილს დამახასიათებელ მწკლარტე გემოს აძლევს და კუჭის მოძრაობაზე მოქმედებს. მცირე რაოდენობით ჯანჯაფილი შეგიძლიათ ჩაის სახით მიირთვათ.
ვიტამინი B6 (პირიდოქსინი) ზოგჯერ ტოქსიკოზის შემსუბუქებისთვის ინიშნება. ასევე არსებობს სპეციალური კომპლექსები და მედიკამენტები. ნებისმიერი დანამატის, მათ შორის ჯანჯაფილის კაფსულების ან B6-ის მაღალი დოზის, მიღება მხოლოდ ექიმთან შეთანხმებით შეიძლება, რადგან დოზა და უსაფრთხოება ინდივიდუალურად ფასდება.
ტოქსიკოზი და ვიტამინების მიღება
ორსულობის პირველ კვირებში ნაყოფის ნერვული სისტემა ყალიბდება, ამიტომ ფოლატის საკმარისი მიღება ამ პერიოდში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. ტოქსიკოზის დროს ბევრ ქალს უჭირს მრავალფეროვანი კვება, რაც ვიტამინებისა და მინერალების ნაკლებობის რისკს ზრდის.
ფემიბიონი 1 განკუთვნილია ორსულობის დაგეგმვიდან მე-12 კვირის ჩათვლით. ის შეიცავს 800 მკგ ფოლატს, მათ შორის მეტაფოლინს, ფოლატის აქტიურ ფორმას, ასევე იოდს და B ჯგუფის ვიტამინებს. თუ ტაბლეტის მიღება გულისრევას აძლიერებს, ექიმთან ერთად შეარჩიეთ მისი მიღების დრო: მაგალითად, ჭამის დროს ან დღის იმ მონაკვეთში, როცა თავს უკეთ გრძნობთ.
მე-13 კვირიდან ძუძუთი კვების დასრულებამდე გამოიყენება ფემიბიონი 2, რომელიც დამატებით შეიცავს 200 მგ DHA-ს (ომეგა-3 ცხიმოვან მჟავას). განსხვავება დეტალურად აღწერილია სტატიაში ფემიბიონი 1 თუ ფემიბიონი 2.
როდის მივმართოთ ექიმს დაუყოვნებლივ
ჩვეულებრივი ტოქსიკოზი უსიამოვნოა, მაგრამ, როგორც წესი, ჯანმრთელობისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს. თუმცა ზოგ ქალთან ვითარდება მძიმე ფორმა, ჰიპერემეზისი, რომელიც სამედიცინო დახმარებას საჭიროებს. დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს, თუ:
- ღებინება დღეში რამდენჯერმე მეორდება და ვერც საკვებს და ვერც სითხეს იკავებთ;
- 12 საათზე მეტია, რაც სითხეს ვერ იკავებთ;
- შარდი მუქი ფერისაა ან შარდვა იშვიათია;
- წონაში იკლებთ;
- გაწუხებთ თავბრუსხვევა, ძლიერი სისუსტე ან გულის აჩქარება;
- ღებინებაში სისხლი შეამჩნიეთ;
- გულისრევას თან ახლავს მუცლის ტკივილი ან სიცხე.
ექიმი შეაფასებს მდგომარეობას და, საჭიროების შემთხვევაში, დანიშნავს უსაფრთხო მკურნალობას ან სითხის აღდგენას.
მთავარი მოკლედ
- ტოქსიკოზი ყველაზე ხშირად 6–8 კვირაზე იწყება და უმეტესობასთან 12–16 კვირისთვის სუსტდება.
- ეხმარება ხშირი და მცირე ულუფებით კვება, საკმარისი სითხე, დასვენება და მძაფრი სუნების არიდება.
- ჯანჯაფილი და ვიტამინი B6 შეიძლება დაგეხმაროთ, მაგრამ დანამატები მხოლოდ ექიმთან შეთანხმებით მიიღეთ.
- მძიმე ღებინება, სითხის ვერშეკავება და წონის კლება ექიმთან დაუყოვნებლივ მიმართვის საფუძველია.
*სტატია საინფორმაციო ხასიათისაა და არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას. ნებისმიერი პრეპარატის ან დანამატის მიღებამდე მიმართეთ თქვენს ექიმს.*