პირველი ტრიმესტრის სკრინინგი: როდის ტარდება და რას აჩვენებს
პირველი ტრიმესტრის სკრინინგი ორსულობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გამოკვლევაა. ის მარტივი და უსაფრთხოა: მოიცავს ულტრაბგერით გამოკვლევას და სისხლის ანალიზს. სკრინინგის მიზანია, დროულად შეფასდეს ნაყოფის ზოგიერთი ქრომოსომული დარღვევისა და ორსულობის გართულებების ალბათობა. ამ სტატიაში განვიხილავთ, რა ვადაზე ტარდება სკრინინგი, რას აჩვენებს ის, როგორ უნდა გავიგოთ შედეგი და რა ხდება მაშინ, თუ რისკი მაღალი აღმოჩნდა.
რა არის პრენატალური სკრინინგი
სკრინინგი არ არის დიაგნოზი. ეს არის გამოკვლევა, რომელიც აჩვენებს, რამდენად მაღალია კონკრეტული დარღვევის ალბათობა. შედეგი შეიძლება იყოს „დაბალი რისკი“ ან „მაღალი რისკი“, მაგრამ ის სრული სიზუსტით არც ადასტურებს და არც გამორიცხავს დაავადებას. საბოლოო პასუხს მხოლოდ დიაგნოსტიკური გამოკვლევები იძლევა, რომლებსაც ექიმი საჭიროების შემთხვევაში დანიშნავს.
პირველი ტრიმესტრის კომბინირებული სკრინინგი ორი ნაწილისგან შედგება:
- ულტრაბგერითი გამოკვლევა (ექოსკოპია), რომლის დროსაც ექიმი ზომავს ნაყოფს და აფასებს მის ანატომიას;
- სისხლის ბიოქიმიური ანალიზი, რომელიც დედის სისხლში ორი ნივთიერების დონეს განსაზღვრავს: PAPP-A (ორსულობასთან ასოცირებული პლაზმური ცილა A) და ქორიონული გონადოტროპინის თავისუფალი β-ქვეერთეული (β-hCG).
ამ მონაცემებს, დედის ასაკსა და სხვა ინდივიდუალურ მაჩვენებლებს სპეციალური პროგრამა აერთიანებს და თითოეული დარღვევისთვის ინდივიდუალურ რისკს ითვლის.
ვის ესაჭიროება სკრინინგი
პირველი ტრიმესტრის სკრინინგი რეკომენდებულია ყველა ორსულისთვის, მიუხედავად ასაკისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობისა. გამოკვლევა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, თუ:
- მომავალი დედა 35 წელზე უფროსია ან მომავალი მამა 50 წელზე უფროსია;
- წარსულში იყო გაყინული ორსულობა, თვითნებითი აბორტი ან ნაადრევი მშობიარობა;
- ოჯახში არის მემკვიდრეობითი ან გენეტიკური დაავადებები;
- ორსულობის ადრეულ ვადაზე ქალი იღებდა მედიკამენტებს, რომლებმაც შეიძლება ნაყოფის განვითარებაზე იმოქმედოს;
- მეუღლეები ახლო ნათესავები არიან;
- ქალი მუშაობს მავნე პირობებში ან ცხოვრობს ეკოლოგიურად დაბინძურებულ გარემოში.
ამ ფაქტორების არსებობა არ ნიშნავს, რომ ნაყოფს აუცილებლად ექნება პრობლემა. ის მხოლოდ იმაზე მიუთითებს, რომ სკრინინგის გავლა და შედეგების ექიმთან განხილვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.
რა ვადაზე ტარდება სკრინინგი
პირველი ტრიმესტრის სკრინინგი ტარდება ორსულობის მე-11 კვირიდან 13 კვირასა და 6 დღემდე. ამ პერიოდში ნაყოფის სიგრძე თხემიდან კუდუსუნამდე (CRL) დაახლოებით 45-დან 84 მილიმეტრამდეა.
ვადა შემთხვევით არ არის შერჩეული. მე-11 კვირამდე ნაყოფის ანატომია ჯერ კიდევ ცუდად ჩანს, ხოლო მე-14 კვირის შემდეგ ზოგიერთი მარკერი, მაგალითად საყელო სივრცის სისქე, შეიძლება ნორმას დაუბრუნდეს იმ შემთხვევაშიც კი, როცა ნაყოფს დარღვევა აქვს. ამიტომ ვადის გამოტოვებისას იზრდება ალბათობა, რომ მაღალი რისკი შეუმჩნეველი დარჩეს.
ორსულობის ვადა ბოლო მენსტრუაციის პირველი დღიდან ითვლება, ხოლო ექოსკოპია მას აზუსტებს. როგორ გამოითვლება ვადა, დაწვრილებით წაიკითხეთ სტატიაში ორსულობის ვადა და მშობიარობის თარიღი.
რას აჩვენებს ულტრაბგერითი გამოკვლევა
სკრინინგული ექოსკოპიის დროს ექიმი:
- ადასტურებს ორსულობის ვადას და ნაყოფის გულისცემას;
- ავლენს მრავალნაყოფიან ორსულობას;
- ზომავს საყელო სივრცის სისქეს (NT), ანუ სითხის შრეს ნაყოფის კისრის უკანა ზედაპირზე;
- აფასებს ცხვირის ძვალს და სხვა დამატებით მარკერებს;
- ამოწმებს ნაყოფის ძირითად ანატომიურ სტრუქტურებს და ავლენს ზოგიერთ უხეშ მანკს, მათ შორის ნერვული მილის დეფექტების ნაწილს.
საყელო სივრცის გაზრდილი სისქე შეიძლება დაკავშირებული იყოს ქრომოსომულ დარღვევებთან ან გულის მანკებთან, თუმცა ის ჯანმრთელ ნაყოფშიც გვხვდება. სწორედ ამიტომ ფასდება არა ერთი მაჩვენებელი, არამედ მთლიანი სურათი.
რომელი დარღვევების რისკს აფასებს სკრინინგი
კომბინირებული სკრინინგი ძირითადად აფასებს:
- დაუნის სინდრომის (21-ე ქრომოსომის ტრისომიის) რისკს;
- ედვარდსის სინდრომის (18-ე ქრომოსომის ტრისომიის) რისკს;
- პატაუს სინდრომის (13-ე ქრომოსომის ტრისომიის) რისკს.
გარდა ამისა, ექოსკოპიამ შეიძლება გამოავლინოს სხვა დარღვევების ნიშნები, მაგალითად ტრიპლოიდიის (როცა უჯრედებში ქრომოსომების ერთი მთლიანი ზედმეტი ნაკრებია) ან ტერნერის სინდრომის.
ზოგიერთ კლინიკაში პირველი ტრიმესტრის სკრინინგს ემატება პრეეკლამფსიის რისკის შეფასებაც: ამისთვის დამატებით ზომავენ არტერიულ წნევას და სისხლის ნაკადს საშვილოსნოს არტერიებში. ექიმი გეტყვით, საჭიროა თუ არა ასეთი შეფასება თქვენს შემთხვევაში.
როგორ მოვემზადოთ სკრინინგისთვის
განსაკუთრებული მომზადება, როგორც წესი, საჭირო არ არის, თუმცა რამდენიმე მარტივი რჩევა მაინც გამოგადგებათ:
- ექოსკოპია და სისხლის ანალიზი ერთსა და იმავე დღეს ან მცირე ინტერვალით ჩაიტარეთ, რადგან რისკის გამოთვლას ორივე მონაცემი სჭირდება;
- მომზადების დეტალები, მაგალითად, საჭიროა თუ არა უზმოდ მისვლა, წინასწარ დააზუსტეთ კლინიკაში;
- თან იქონიეთ წინა გამოკვლევების შედეგები და ინფორმაცია მიღებული მედიკამენტების შესახებ;
- ექიმს უთხარით, თუ ორსულობა ინ ვიტრო განაყოფიერებით დადგა, თუ ეწევით ან გაქვთ დიაბეტი, რადგან ეს მონაცემები რისკის გამოთვლისას მხედველობაში მიიღება.
როგორ გავიგოთ შედეგი
შედეგი, როგორც წესი, მოცემულია თანაფარდობის სახით, მაგალითად 1:5000 ან 1:100. ეს ნიშნავს, რომ იგივე მაჩვენებლების მქონე 5000 (ან 100) ორსულიდან სავარაუდოდ ერთს შეიძლება ჰქონდეს შესაბამისი დარღვევა. რაც უფრო დიდია მეორე რიცხვი, მით უფრო დაბალია რისკი.
ლაბორატორია შედეგს დაბალი, საშუალო ან მაღალი რისკის ჯგუფს მიაკუთვნებს. ზღვრული მნიშვნელობები ქვეყნებისა და კლინიკების მიხედვით განსხვავდება, ამიტომ შედეგის ინტერპრეტაცია ყოველთვის ექიმთან ერთად უნდა მოხდეს.
მნიშვნელოვანია გახსოვდეთ: სკრინინგი განსაზღვრავს გენეტიკური დარღვევების ალბათობას და არა მათ არსებობას. მაღალი რისკის მქონე ქალების უმეტესობას ჯანმრთელი ბავშვი უჩნდება, ხოლო დაბალი რისკი 100%-იან გარანტიას არ იძლევა.
რა ხდება, თუ რისკი მაღალია
თუ სკრინინგის შედეგი ექიმს ეჭვს უჩენს, მომავალ დედას გენეტიკოსის კონსულტაციას დაუნიშნავენ. სპეციალისტი აგიხსნით შედეგს და შემდეგ ნაბიჯებს. შესაძლო ვარიანტებია:
- უჯრედგარეშე დნმ-ის ტესტი (NIPT), რომელიც დედის სისხლში პლაცენტის დნმ-ის ფრაგმენტებს იკვლევს. ეს არაინვაზიური გამოკვლევაა და ძირითადი ტრისომიების რისკს ძალიან მაღალი სიზუსტით აფასებს, თუმცა ისიც სკრინინგად ითვლება და მაღალი რისკის შედეგი დადასტურებას საჭიროებს;
- ქორიონის ხაოების ბიოფსია, რომელიც ჩვეულებრივ 11-14 კვირაზე ტარდება და გულისხმობს მომავალი პლაცენტის ქსოვილის მცირე ნიმუშის აღებას;
- ამნიოცენტეზი, ანუ სანაყოფე სითხის ანალიზი, რომელიც, როგორც წესი, მე-15 კვირის შემდეგ ტარდება.
ინვაზიური გამოკვლევები საბოლოო დიაგნოზს იძლევა, თუმცა მცირე რისკთან არის დაკავშირებული, ამიტომ მათზე გადაწყვეტილება ექიმთან ერთად, ყველა არგუმენტის აწონ-დაწონის შემდეგ მიიღება.
კვება და ვიტამინები პირველ ტრიმესტრში
სკრინინგი ვერ ჩაანაცვლებს ჯანსაღ ცხოვრების წესსა და სწორ კვებას. პირველ ტრიმესტრში ნაყოფის ორგანოები ყალიბდება, ამიტომ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საკმარისი ფოლატის მიღება, რომელიც ნერვული მილის სწორ ფორმირებაში მონაწილეობს. ამის შესახებ დაწვრილებით წაიკითხეთ სტატიაში ფოლიუმის მჟავა ორსულობის დაგეგმვისას.
Femibion 1 განკუთვნილია ორსულობის დაგეგმვიდან მე-12 კვირის ჩათვლით და შეიცავს 800 მკგ ფოლატს, მათ შორის მეტაფოლინს. მე-13 კვირიდან ძუძუთი კვების დასრულებამდე გამოიყენება Femibion 2, რომელიც დამატებით შეიცავს 200 მგ DHA-ს. რომელი გჭირდებათ თქვენს ვადაზე, იხილეთ სტატიაში Femibion 1 თუ Femibion 2? ნებისმიერი დანამატის მიღება შეუთანხმეთ ექიმს.
მოკლე დასკვნა
პირველი ტრიმესტრის სკრინინგი ტარდება მე-11 კვირიდან 13 კვირასა და 6 დღემდე და მოიცავს ექოსკოპიასა და სისხლის ბიოქიმიურ ანალიზს. გამოკვლევა უსაფრთხოა და რეკომენდებულია ყველა ორსულისთვის. მისი შედეგი აჩვენებს რისკს და არა დიაგნოზს, ამიტომ ნებისმიერი შედეგი ექიმთან ერთად განიხილეთ. მაღალი რისკის შემთხვევაში ექიმი დამატებით გამოკვლევებს შემოგთავაზებთ.
სტატია საინფორმაციო ხასიათისაა და ექიმის კონსულტაციას არ ცვლის. კითხვების შემთხვევაში მოგვწერეთ პირადად femibion.ge-ზე ან Facebook გვერდის მესინჯერში.