იოდის სარგებელი ორსულებისთვის — რატომ არის კრიტიკული
იოდის მნიშვნელობა მომავალი დედებისთვის სამეცნიეროდ დადასტურებულია. ის საჭიროა ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციონირებისთვის, რომელიც პასუხისმგებელია ენერგეტიკულ ცვლაზე, იმუნიტეტსა და რეპროდუქციულ ჯანმრთელობაზე.
მიკროელემენტი სჭირდება როგორც ორსულობის დამგეგმავებს, ისე უკვე ორსულებს. დედის იოდის დეფიციტი ბავშვზე აისახება — გადაცდენიდან გონებრივი ჩამორჩენისა და ნერვული სისტემის დარღვევებამდე. მეან-გინეკოლოგები განსაკუთრებით ურჩევენ იოდის პრეპარატების მიღებას უკვე დაგეგმვის ეტაპიდან:
- 30 წელს გადაცილებულ ქალებს
- ფარისებრი ჯირკვლის დისფუნქციის მქონეებს (ავტოიმუნური თირეოიდიტი, ჩიყვი, ოპერაციის შემდეგ)
- იოდდეფიციტურ რეგიონებში მცხოვრებლებს (საქართველოს ტერიტორიის დიდი ნაწილი ამ რისკს მიეკუთვნება)
- ნებისმიერ ვადაზე ორსულობის დაკარგვის ისტორიის მქონეებს
- ორ ან მეტ შვილს რომლებმაც გააჩინეს
- მორბიდული სიმსუქნის მქონეებს (სხეულის მასის ინდექსი >40)
იოდის სიჭარბეც შეიძლება საზიანო იყოს — პრეპარატის ან დანამატის დაწყებამდე გაიარეთ კონსულტაცია ექიმთან და ნუ გადააჭარბებთ დოზას.
როლი ორსულის ორგანიზმში
იოდი ეხმარება ორსულობის შენარჩუნებას და ამცირებს გადაცდენის რისკს. დეფიციტმა შეიძლება დაასუსტოს იმუნიტეტი და გაზარდოს რესპირატორული ინფექციების სიხშირე; ზოგჯერ ვითარდება ჰიპოთირეოზი. იოდი მოქმედებს ნაყოფის ენდოკრინული სისტემისა და გონებრივი უნარების ფორმირებაზეც. ამიტომ დამატებითი მიღება სასურველია დაგეგმვიდან და გაგრძელდეს ძუძუთი კვების პერიოდშიც.
როგორ გავიგოთ დეფიციტი
სახლში დონის სანდოდ შეფასება შეუძლებელია. სიმპტომები არასპეციფიკურია:
- დაქვეითებული განწყობა და აპათია
- დაღლილობა
- კანის სიმშრალე და სიფერმკრთალე
- თმის მტვრევადობა
- დაბალი წნევა და აჩქარებული პულსი
- ჭარბი წონა
- შეკრულობა
- სუსტი იმუნიტეტი და ხშირი გაციება
დეფიციტის დასადასტურებლად მიმართეთ ენდოკრინოლოგს — სისხლში თიროქსინი და თირეოტროპული ჰორმონი, საჭიროებისამებრ ფარისებრი ჯირკვლის ექოსკოპია.
იოდის სიჭარბე შეიძლება გამოვლინდეს მეტალის გემოთი პირის ღრუში, ცრემლდენით, საჭმლის მომნელებელი დარღვევებით, კანის გამონაყარით. თირეოტოქსიკოზის, ფარისებრი ჯირკვლის ადენომისა და იოდზე ალერგიისას იოდშემცველი პრეპარატები უკუნაჩვენებია.
დეფიციტის შედეგები ორსულობისას
იოდი მონაწილეობს თიროქსინისა და ტრიიოდთირონინის სინთეზში — ჰორმონებში, რომლებიც რეპროდუქციულ სისტემაზეც მოქმედებენ (ციკლი, ჩასახვა, გამოტარება).
ზომიერი დეფიციტის შედეგები:
- გადაცდენისა და ნაადრევი მშობიარობის საფრთხე
- უფრო გამოხატული ტოქსიკოზი
- ანემია
- ცვლის დარღვევები და წონის მატება მშობიარობის შემდეგ
- ფარისებრი ჯირკვლის მოცულობის ზრდა (ჩიყვი)
მძიმე იოდდეფიციტი ზრდის მკვდრადშობადობის, თანდაყოლილი ჰიპოთირეოზის ან თირეოტოქსიკოზის რისკს და ნაყოფის ნერვული სისტემის სერიოზულ, ხშირად შეუქცევად დაზიანებას (სმენის დაქვეითება, მეტყველების არარსებობა, ცერებრალური დამბლის ზოგიერთი ფორმა, თვალის კოჭლობა, ჯუჯობა, ჰიდროცეფალია).
იოდის წყაროები
მოზრდილს სჭირდება არანაკლებ 150 მკგ იოდი დღეში; მეძუძურ და ორსულ ქალებს — 250 მკგ. ბევრი რეგიონში რეალური მიღება ამაზე გაცილებით ნაკლებია. იოდი მოდის წყლითა და საკვებით; მნიშვნელოვანია ნიადაგის შემადგენლობაც.
საკვები პროდუქტები
ზღვის პროდუქტები: ორაგული, ქაშაყი, ვირთევზას ღვიძლი და ვირთევზა, კრევეტები, კალმარები, ზღვის კომბოსტო. შემდეგ — რძის პროდუქტები და კვერცხი (განსაკუთრებით მწყერის). ბოსტნეულსა და ბურღულეულში — მწვანილი, კარტოფილი, პომიდორი, წიწიბურა, შვრია, ბარდა; ხორციდან — ინდაური; ხილიდან — ფეიხოა და ხურმა. იოდირებული მარილი ეხმარება მინიმალური დღიური საჭიროების დაფარვას.
დანამატები და პრეპარატები
დამატებითი იოდი ნაჩვენებია არასრულფასოვანი რაციონის, დეფიციტური რეგიონის, დაგეგმვის, ორსულობისა და ლაქტაციისას. მოქმედი ნივთიერება ხშირად კალიუმის იოდიდია. დოზას ირჩევს ექიმი — არსებობს უკუჩვენებები.
რეკომენდებული დღიური დოზა
პროფილაქტიკისთვის მიღება სასურველია ჩასახვამდე მინიმუმ სამი თვით ადრე. იოდდეფიციტურ პირობებში ხშირად რეკომენდებულია დაახლოებით 150 მკგ დღეში; ორსულობისა და ძუძუთი კვებისას — დაახლოებით 200 მკგ, ორგანიზმის გაზრდილი საჭიროების გათვალისწინებით. ზუსტ დოზას განსაზღვრავს ექიმი.
როგორ შევავსოთ დეფიციტი
მხოლოდ კვებით დეფიციტის გამოსწორება ორსულს ხშირად უჭირს — ტოქსიკოზის გამო რაციონი შეზღუდულია, საჭიროება კი იზრდება. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის რეკომენდაციების მიხედვით, იოდის დაახლოებით 80% უნდა მოდიოდეს პრეპარატებიდან/დანამატებიდან, 20% — საკვებიდან. ამიტომ ექიმები ხშირად ნიშნავენ პროფილაქტიკურ დოზას (მაგალითად 200 მკგ კალიუმის იოდიდის სახით) — ჩვეულებრივ 1 აბი ჭამის შემდეგ, წყალთან ერთად.
დარჩენილი დაახლოებით 50 მკგ დღიური საჭიროებისა იფარება წყლითა და კვებით: მწვანილი, ზღვის პროდუქტები, რძის პროდუქტები. პრენატალურ კომპლექსებში, მათ შორის Femibion-ში, იოდიც შედის — ეს დამატებითი მხარდაჭერაა, თუმცა ინდივიდუალური დოზა მაინც ექიმმა უნდა განსაზღვროს.
*მასალა საინფორმაციო-საგანმანათლებლო ხასიათისაა და არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას.*