აცრები ორსულობამდე: რომელი ვაქცინა და როდის
ორსულობის დაგეგმვა მხოლოდ ვიტამინებით და ანალიზებით არ შემოიფარგლება. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაბიჯი, რომელიც ხშირად ავიწყდებათ, ვაქცინაციის სტატუსის შემოწმებაა. ზოგიერთი ინფექცია ორსულობისას განსაკუთრებით სახიფათოა როგორც დედისთვის, ისე ნაყოფისთვის, ხოლო ნაწილი ვაქცინისა ორსულობისას აღარ კეთდება. ამიტომ ამ საკითხის მოგვარება ჩასახვამდე ჯობია.
ქვემოთ განვიხილავთ, რატომ არის აცრები მნიშვნელოვანი დაგეგმვის ეტაპზე, რომელ ვაქცინებზე საუბრობენ ყველაზე ხშირად, რამდენი ხანი უნდა დაელოდო აცრის შემდეგ და როდის არ არის აცრა საჭირო.
დაგეგმვის სხვა ნაბიჯებზე დამატებით: ორსულობის დაგეგმვა და ვიტამინების მნიშვნელობა და ფოლიუმის მჟავა დაგეგმვისას.
რატომ არის აცრები მნიშვნელოვანი ორსულობამდე
იმუნიზაცია დაგეგმვის ეტაპზე იცავს ქალს ინფექციებისგან, რომლებმაც ორსულობისას შეიძლება გართულებები გამოიწვიოს. მაგალითად:
- გრიპი ორსულებში შეიძლება მძიმედ მიმდინარეობდეს და ზოგჯერ ჰოსპიტალიზაციაც კი გახდეს საჭირო. მეტი ამ თემაზე: გაციება, მრვი და გრიპი ორსულობისას.
- წითურა ორსულობისას დაინფიცირებისას ნაყოფის სერიოზული თანდაყოლილი დარღვევების მიზეზი შეიძლება გახდეს.
- დედის ანტისხეულები პლაცენტის გავლით გადაეცემა ბავშვს და სიცოცხლის პირველ თვეებში, საკუთარ აცრებამდე, დროებით დაცვას აძლევს.
ბევრმა ქალმა ზუსტად არ იცის, რა აცრები გაუკეთდა ბავშვობაში ან რომელი ინფექცია გადაიტანა. ასეთ შემთხვევაში ექიმი, როგორც წესი, ანტისხეულების (IgG) ანალიზს ნიშნავს. სწორედ ეს ანალიზი აჩვენებს, არის თუ არა დაცვა საკმარისი, და არა მხოლოდ ძველი აცრის ბარათი.
როდის არ არის აცრა საჭირო ან უნდა გადაიდოს
- ანტისხეულების მაღალი ტიტრი. თუ ორგანიზმი უკვე დაცულია კონკრეტული ინფექციისგან, აცრა საჭირო აღარ არის.
- ახლახან გადატანილი ინფექცია. თუ ქალმა დაგეგმვამდე ცოტა ხნით ადრე გადაიტანა, მაგალითად, წითელა ან წითურა, იმუნიტეტი უკვე გამომუშავებულია. ამ დროს მთავარია სრული გამოჯანმრთელება და ექიმთან კონსულტაცია.
- ნებისმიერი მწვავე დაავადება ან ქრონიკულის გამწვავება. აცრა კეთდება მხოლოდ სრული გამოჯანმრთელების ან რემისიის შემდეგ.
რომელ აცრებზე საუბრობენ ყველაზე ხშირად
წითურა და წითელა
წითურა ორსულობისას ერთ-ერთი ყველაზე საშიში ინფექციაა: შეიძლება გამოიწვიოს თანდაყოლილი წითურას სინდრომი (სმენის, მხედველობის დარღვევა, გულის მანკები), ხოლო პირველ ტრიმესტრში დაინფიცირება მნიშვნელოვნად ზრდის თვითნებითი აბორტის რისკს. წითელა ორსულობისას მძიმედ მიმდინარეობს და ზრდის ნაადრევი მშობიარობისა და ორსულობის შეწყვეტის რისკს.
ბავშვობაში გაკეთებული აცრის შემდეგ ანტისხეულების დონე ზრდასრულ ასაკში შეიძლება შემცირდეს, ამიტომ მოქმედების თანმიმდევრობა ასეთია:
1. ანალიზი წითელასა და წითურას ანტისხეულებზე.
2. ექიმის შეფასება: თუ ანტისხეულები არ არის ან დონე დაბალია, რეკომენდებულია აცრა.
3. ვაქცინაცია: ხშირად გამოიყენება კომბინირებული ვაქცინა წითელას, წითურასა და ყბაყურას (MMR) საწინააღმდეგოდ.
ეს ცოცხალი ვაქცინაა, ამიტომ მის შემდეგ ჩასახვამდე, როგორც წესი, დაახლოებით 3 თვე უნდა გავიდეს და ამ პერიოდში საჭიროა საიმედო კონტრაცეფცია.
ჩუტყვავილა და ყბაყურა
თუ ბავშვობაში ჩუტყვავილა არ გადაგიტანია, აცრა მნიშვნელოვანია, რადგან ორსულობისას ეს ინფექცია ნაყოფისთვის სერიოზული გართულებების მიზეზი შეიძლება გახდეს. აცრა ჩასახვამდე სულ მცირე ერთი თვით ადრე კეთდება.
ყბაყურას საწინააღმდეგო აცრა რეკომენდებულია, თუ გამოკვლევით IgG ანტისხეულები არ აღმოჩნდა. ორსულობისას ამ ინფექციით დაავადება ზრდის ორსულობის შეწყვეტის საფრთხეს. ესეც ცოცხალი ვაქცინაა და კეთდება ჩასახვამდე მინიმუმ 1–3 თვით ადრე.
ჰეპატიტი B
თუ ანტისხეულები არ არის, ჰეპატიტი B-ს საწინააღმდეგო აცრა ორსულობამდე დაახლოებით 6 თვით ადრე შეიძლება დაიწყოს, რადგან კურსი რამდენიმე დოზისგან შედგება. ეს ვაქცინა ცოცხალ ვირუსს არ შეიცავს, ამიტომ მაღალი რისკის შემთხვევაში (მაგალითად, ოჯახის წევრი დაავადებულია) ორსულობისასაც შეიძლება იყოს რეკომენდებული.
გრიპი და COVID-19
ინფექციების მასობრივი გავრცელების პერიოდში ორსულობისას დაავადების თავიდან აცილება რთულია, ამიტომ წყარო რეკომენდაციას იძლევა გრიპისა და COVID-19-ის საწინააღმდეგო აცრებზე ჯერ კიდევ დაგეგმვის ეტაპზე. თუ დაგეგმვა შემოდგომა-ზამთარს ემთხვევა, გრიპის ვაქცინაზე ექიმთან საუბარი განსაკუთრებით აქტუალურია. გრიპის აცრა ორსულობის II და III ტრიმესტრშიც კეთდება და იცავს როგორც დედას, ისე ბავშვს სიცოცხლის პირველ თვეებში.
ადამიანის პაპილომავირუსი (HPV)
HPV ვაქცინის ბოლო დოზიდან დაორსულება ერთი თვის შემდეგ შეიძლება. თუ ჩასახვა დოზებს შორის მოხდა, კურსის დასრულება მშობიარობის შემდეგ პერიოდზე გადაიდება.
რამდენი ხანი უნდა დაელოდო აცრის შემდეგ
ლოდინის პერიოდი ვაქცინის ტიპზეა დამოკიდებული. ის საჭიროა, რომ:
- იმუნურმა სისტემამ საკმარისი ანტისხეულები გამოიმუშაოს;
- აცრის შემდგომი ხანმოკლე რეაქციები (სისუსტე, ტემპერატურა, ზოგადი უხასიათობა) არ დაემთხვეს ადრეულ ორსულობას, როცა ემბრიონი საშვილოსნოს კედელს ემაგრება.
ზოგადი ორიენტირები:
- ცოცხალი ვაქცინები (წითელა, წითურა, ყბაყურა, ჩუტყვავილა): მინიმუმ 1 თვე, სასურველია 3 თვე.
- ინაქტივირებული (არაცოცხალი) ვაქცინები: დაგეგმვის გაგრძელება შეიძლება აცრისთანავე, თუმცა ზოგიერთი სპეციალისტი ერთი თვის ლოდინს ურჩევს.
- HPV ვაქცინა: ბოლო დოზიდან 1 თვე.
რა ვქნა, თუ აცრა ორსულობისას გავიკეთე და ჯერ არ ვიცოდი?
ასეთ შემთხვევაში ორსულობის შეწყვეტა საჭირო არ არის. უმეტეს შემთხვევაში, განსაკუთრებით არაცოცხალი ვაქცინებისას, ნაყოფზე უარყოფითი გავლენა არ აღინიშნება. მთავარია, აუცილებლად აცნობო ექიმს, რომ მან ორსულობის მართვის გეგმა გაითვალისწინოს.
რა აცრები არ კეთდება ორსულობისას
თუ ორსულობა უკვე დადგა, არ კეთდება აცრები:
- ტუბერკულოზის (BCG) საწინააღმდეგოდ;
- მენინგოკოკური ინფექციის საწინააღმდეგოდ;
- წითელას, წითურასა და ყბაყურას (MMR) საწინააღმდეგოდ;
- ჩუტყვავილას საწინააღმდეგოდ;
- მუცლის ტიფის საწინააღმდეგოდ.
პირველ ტრიმესტრში ვაქცინაცია, როგორც წესი, არ ტარდება. გამონაკლისია ძალიან არახელსაყრელი ეპიდემიოლოგიური ვითარება, ასევე ტრავმა ან ცხოველის ნაკბენი, როცა შეიძლება საჭირო გახდეს ცოფის, დიფთერიისა და ტეტანუსის გადაუდებელი პროფილაქტიკა. ამ გადაწყვეტილებას ყოველთვის ექიმი იღებს.
მითები და ფაქტები აცრებზე
- მითი: ვაქცინები ნაყოფიერებაზე მოქმედებს. ფაქტი: ამის დამადასტურებელი სამეცნიერო მტკიცებულება არ არსებობს.
- მითი: აცრა დაგეგმვისას მომავალ ბავშვს ავნებს. ფაქტი: მომავალი დედებისთვის რეკომენდებული ვაქცინები იცავს როგორც დედას, ისე ბავშვს სერიოზული ინფექციებისგან.
- მითი: თუ ჯანმრთელი ვარ, დამატებითი აცრები არ მჭირდება. ფაქტი: ჯანმრთელ ქალსაც შეიძლება არ ჰქონდეს საკმარისი ანტისხეულები, ამიტომ დაცვის შემოწმება ყველასთვის სასარგებლოა.
უკუჩვენებები და სიფრთხილის ზომები
- ალერგია ვაქცინის რომელიმე კომპონენტზე;
- სხვა აცრაზე მძიმე ალერგიული რეაქცია წარსულში;
- მწვავე ინფექციური ან არაინფექციური დაავადება;
- ქრონიკული დაავადების გამწვავება;
- ცოცხალი ვაქცინების წინ რეკომენდებულია ორსულობის ტესტი, ხოლო მათ შემდეგ განსაზღვრული პერიოდით საიმედო კონტრაცეფცია.
ნუ დაივიწყებ პარტნიორს
პარტნიორის ვაქცინაციაც მნიშვნელოვანია: იმუნიზებული მამაკაცი ვერ გადასდებს საშიშ ინფექციას ორსულ ქალს და მოგვიანებით ახალშობილს. ორსულობისას საშიში ინფექციების შესახებ დამატებით: ტოქსოპლაზმოზი ორსულობისას.
მოკლე შეჯამება
აცრების საკითხი საუკეთესოა ორსულობამდე რამდენიმე თვით ადრე მოგვარდეს: გაიკეთე ანტისხეულების ანალიზი, ექიმთან ერთად შეადგინე ვაქცინაციის გეგმა და ცოცხალი ვაქცინების შემდეგ დაიცავი ლოდინის პერიოდი. ამასთან ერთად, დაგეგმვის ეტაპზე მნიშვნელოვანია ფოლიუმის მჟავისა და სხვა მიკროელემენტების საკმარისი მიღება. ამ ეტაპისთვისაა განკუთვნილი ფემიბიონ 1, რომელიც დაგეგმვიდან ორსულობის მე-12 კვირამდე გამოიყენება.
ეს მასალა საინფორმაციო ხასიათისაა და არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას. ვაქცინაციის გეგმა, ვადები და უკუჩვენებები ინდივიდუალურად უნდა განსაზღვროს ექიმმა. კითხვებისას მიმართე შენს მეან-გინეკოლოგს ან ოჯახის ექიმს.
---
შეკვეთა საქართველოში
- ფემიბიონ 1 — 100 ₾
- ფემიბიონ 2 — 140 ₾
- ტელეფონი: +995 595 94 74 50
- საიტი: femibion.ge